Solat Sunat Rawatib: Niat, Jadual Rakaat dan Cara Mengerjakannya

Jadual Rawatib 10 dan 12 rakaat

Riwayat Ibn Umar dalam Sahih al-Bukhari 1180 menyenaraikan lima pasangan dua rakaat. Rujukan Mufti Selangor pula menerangkan susunan 12 rakaat dengan empat sebelum Zohor. Kedua-dua susunan ditunjukkan bersebelahan di sini.

Tanda sengkang tidak bermaksud semua jenis solat sunat sebelum waktu berkenaan dilarang. Ia hanya menunjukkan bahawa tiada rakaat dalam susunan 10 atau 12 yang sedang dibandingkan. Contohnya, sunat sebelum Asar dibincangkan dalam kategori lain pada bahagian seterusnya.

Rujukan: Sahih al-Bukhari 1180–1181 — Sepuluh rakaat sunat; Jabatan Mufti Selangor — Susunan Rawatib dan solat jamak.

Muakkad dan ghairu muakkad: apakah bezanya?

Muakkad ialah amalan sunat yang lebih ditekankan, manakala ghairu muakkad ialah sunat yang tidak ditekankan pada tahap yang sama. Ghairu muakkad tidak bermaksud tiada galakan langsung.

Al-Kafi 1029 Mufti Wilayah menyatakan ulama Syafii umumnya memilih 10 rakaat sebagai Rawatib muakkad, sambil menghuraikan riwayat 12 rakaat. Sumber itu turut menyenaraikan tambahan dua sebelum dan dua selepas Zohor, empat sebelum Asar, dua sebelum Maghrib serta dua sebelum Isyak dalam perbincangan ghairu muakkad.

Jadi, apabila melihat poster, periksa dahulu sama ada ia menyenaraikan amalan muakkad sahaja, susunan 12 rakaat atau gabungan yang lebih luas. Perbezaan tujuan jadual boleh menerangkan perbezaan jumlah; tidak perlu terus menandakan salah satu poster sebagai salah.

Rujukan: Mufti Wilayah — Al-Kafi 1029: Rawatib muakkad dan ghairu muakkad.

“Sebelum Subuh” bukan sebelum masuk waktu Subuh

Dalam riwayat Ibn Umar yang dirujuk, dua rakaat sebelum Subuh dilakukan setelah fajar terbit. Istilah sebelum di sini merujuk sebelum menunaikan solat fardu, bukannya sebelum waktunya masuk.

Contoh urutan pagi: semak bahawa Subuh sudah masuk, tunaikan dua rakaat sunat, kemudian fardu Subuh. Jangan menganggap solat pada penghujung malam sebelum Subuh secara automatik menjadi qabliyah Subuh hanya kerana ia berlaku lebih awal.

Bagi susunan harian, catat nama solat fardu yang diiringi supaya tidak tertukar antara sebelum dan selepas. Jadual e-Solat membantu menentukan masuk waktu setempat, manakala masa iqamah perlu dirujuk kepada masjid. Kedua-dua maklumat mempunyai fungsi berlainan.

Rujukan: Sahih al-Bukhari 1180–1181 — Sepuluh rakaat sunat; JAKIM — Jadual Waktu Solat e-Solat.

Niat solat sunat Rawatib

Niat berada di hati dan menentukan solat yang hendak dilakukan. Untuk pembelajaran, contoh maksud niat ialah: “Sahaja aku solat sunat sebelum Subuh dua rakaat kerana Allah Taala.” Bagi selepas Isyak: “Sahaja aku solat sunat selepas Isyak dua rakaat kerana Allah Taala.”

Sesuaikan tujuan dengan solat sebenar. Menyebut selepas Zohor sedangkan anda bermaksud sebelum Zohor ialah sebab untuk memperjelas kefahaman, bukan alasan menghafal semua bunyi tanpa memahami. Lafaz lisan bukan pengganti niat hati.

Contoh Melayu ini disediakan untuk menerangkan maksud, bukan sebagai lafaz hadis. Jika belajar lafaz Arab daripada guru, pelajari maknanya sekali supaya anda mengetahui bahagian yang berubah mengikut solat.

Rujukan: MuslimSG (MUIS) — Niat dan asas solat.

Cara mengerjakan dua rakaat

Tunaikan dua rakaat seperti solat sunat biasa dengan niat Rawatib yang berkenaan. Pada kedua-duanya baca al-Fatihah, kemudian surah pilihan; sempurnakan rukuk, iktidal, dua sujud serta duduk antaranya. Akhiri rakaat kedua dengan tahiyat akhir, selawat dan salam.

Al-Kafi #1125 Mufti Wilayah menjelaskan bahawa membaca surah selepas al-Fatihah dalam solat sunat ialah sunat. Jika masih membetulkan hafazan, pilih surah yang telah dikuasai. Bezakan al-Fatihah sebagai rukun daripada surah tambahan.

Untuk empat rakaat sebelum Zohor, misalnya, lakukan dua rakaat hingga salam, kemudian mulakan pasangan kedua. Al-Kafi #1843 menyatakan kaedah dua rakaat satu salam lebih afdal, tetapi empat rakaat satu salam juga diharuskan. Jangan menyamakan pilihan yang lebih afdal dengan satu-satunya bentuk yang sah.

Rujukan: MuslimSG (MUIS) — Niat dan asas solat; Mufti Wilayah — Al-Kafi #1125: Surah selepas al-Fatihah dalam Rawatib; Mufti Wilayah — Al-Kafi #1843: Solat sunat empat rakaat satu salam.

Sudah iqamah: patut mula Rawatib dahulu?

Jangan memulakan solat sunat baharu apabila iqamah untuk fardu telah bermula. Sahih Muslim 710a menjadi rujukan tentang mendahulukan solat fardu dalam keadaan tersebut.

Bayangkan anda baru tiba di surau dan iqamah sedang dilaungkan. Keutamaan ketika itu bukan mengejar senarai sunat yang belum dibuat; bersedia menyertai fardu bersama imam. Datang lebih awal pada waktu berikutnya boleh memberi ruang untuk qabliyah tanpa tergesa-gesa.

Keadaan orang yang sudah berada dalam solat sunat ketika iqamah bermula mempunyai perincian lain. Jangan memetik arahan jangan mula sebagai arahan membatalkan setiap solat yang sedang dilakukan. Jika keadaan ini kerap berlaku, tanyakan panduan khusus kepada imam dengan menerangkan tahap solat anda ketika iqamah.

Rujukan: Sahih Muslim 710a — Mendahulukan fardu ketika iqamah.

Contoh menyusun Rawatib dalam hari bekerja

Gunakan waktu fardu sebagai titik rujukan, bukan menetapkan jam yang sama sepanjang tahun. Di pejabat, semak peluang ke surau sebelum Zohor; di rumah, tinggalkan ruang selepas Maghrib atau Isyak sebelum beralih kepada urusan berikutnya.

Jika anda sedang membina kebiasaan, pilih satu bahagian yang mahu diberi perhatian dahulu sambil memahami keseluruhan jadual. Ini cadangan pengurusan masa, bukan penetapan bahawa bahagian lain tidak penting. Semak juga perkara praktikal: tempat wuduk, jarak berjalan dan masa iqamah.

Untuk catatan peribadi, bezakan tiga ruang: sebelum fardu, fardu dan selepas fardu. Dengan susunan ini, tanda selesai untuk fardu tidak tersalah menjadi tanda bahawa kedua-dua Rawatib turut dilakukan. Tidak perlu mengubah takwim rasmi atau berkongsi rekod ibadah peribadi kepada orang lain.

Adakah panduan ini merangkumi solat jamak?

Mufti Selangor mempunyai jawapan khusus tentang Rawatib ketika menghimpunkan Zohor dan Asar: qabliyah Zohor dahulu, pasangan fardu yang dijamak, kemudian ba’diyah Zohor dan sunat Asar. Ini menunjukkan urutan musafir perlu difahami tersendiri.

Jangan menyelitkan solat sunat antara dua fardu jamak takdim berdasarkan jadual harian biasa tanpa menyemak syarat kesinambungan jamak. Jika sedang merancang perjalanan, pelajari syarat jamak dan qasar terlebih dahulu, kemudian semak tempat Rawatib dalam susunan tersebut.

Rujukan: Jabatan Mufti Selangor — Susunan Rawatib dan solat jamak.

Soalan yang mudah mengelirukan

Adakah semua solat sunat dipanggil Rawatib? Tidak. Artikel ini membincangkan sunat yang mengiringi fardu; Dhuha, Tahajud dan Witir mempunyai panduan tersendiri. Jangan memasukkan semuanya dalam jumlah 10 atau 12 rakaat tadi.

Adakah angka 12 perlu dibuat sekali gus? Tidak. Jadual membahagikannya mengikut fardu yang diiringi sepanjang hari, bukan satu sesi 12 rakaat berterusan.

Bagaimana jika tertinggal? Persoalan qada Rawatib, waktu larangan dan keadaan seseorang memerlukan penjelasan khusus. Simpan butiran waktu serta sebab tertinggal untuk ditanya; jangan membuat aturan penggantian sendiri hanya berdasarkan jumlah rakaat.

Rujukan: Mufti Wilayah — Al-Kafi 1029: Rawatib muakkad dan ghairu muakkad; Jabatan Mufti Selangor — Susunan Rawatib dan solat jamak.