Cara Menegur Imam yang Tersalah dalam Solat

Kenal pasti sama ada kesilapan pada perbuatan atau bacaan

Kesilapan perbuatan termasuk imam bangun untuk rakaat tambahan, duduk terlalu awal, terlupa berdiri atau berpindah kepada rukun yang tidak sepatutnya. Bagi keadaan ini, teguran asas ialah tasbih oleh lelaki atau tepukan oleh wanita. Mufti Wilayah merujuk hadis Sahih al-Bukhari bahawa tasbih adalah untuk lelaki dan tepukan untuk wanita.

Kesilapan bacaan pula berlaku apabila imam terlupa ayat, tersangkut atau membaca lafaz yang perlu dibetulkan. Mufti Wilayah menjelaskan bahawa makmum disyariatkan menegur dan membetulkan imam yang tersalah atau terlupa pada bacaan al-Quran serta perbuatan solat.

Jangan menegur hanya kerana imam memilih surah lain, tidak membaca surah selepas al-Fatihah atau melakukan perkara sunat secara berbeza. Makmum perlu membezakan kesilapan yang menjejaskan susunan solat daripada pilihan bacaan yang memang mempunyai keluasan.

Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Hukum Isteri Membetulkan Bacaan Suami dalam Solat; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Bolehkah Wanita Bertasbih untuk Menegur Imam.

Lelaki menyebut Subhanallah, wanita bertepuk

Makmum lelaki menyebut “Subhanallah” dengan suara yang dapat didengar imam. Tidak perlu mengulang dengan terlalu kuat atau menambah arahan panjang. Beri ruang seketika supaya imam mengenal pasti kesilapan dan membetulkan kedudukannya.

Bagi makmum wanita dalam jemaah yang turut mempunyai lelaki bukan mahram, panduan mazhab Syafii yang dihuraikan Mufti Wilayah ialah menegur dengan tepukan. Dalam jemaah sesama wanita atau bersama suami dan mahram, Mufti Wilayah turut mengharuskan wanita menegur melalui tasbih atau membetulkan bacaan, walaupun tepukan dinyatakan lebih utama.

Perincian ini mengelakkan dua kekeliruan: wanita tidak perlu berdiam apabila imam jelas tersalah, dan lelaki tidak perlu menukar tasbih kepada percakapan biasa. Teguran dibuat sekadar yang diperlukan untuk memaklumkan imam.

Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Hukum Isteri Membetulkan Bacaan Suami dalam Solat; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Bolehkah Wanita Bertasbih untuk Menegur Imam.

Jika imam terlupa bacaan, bantu pada bahagian yang diperlukan

Apabila imam berhenti kerana terlupa ayat, makmum yang yakin boleh membaca sambungan yang betul supaya imam dapat meneruskan. Tujuannya ialah membantu, bukan berlumba membaca atau membetulkan perkara kecil yang tidak mengubah maksud dan tidak mengganggu perjalanan solat.

Jika beberapa makmum tahu bacaannya, seorang yang paling hampir dan yakin memadai untuk membantu. Teguran serentak daripada ramai orang boleh menyebabkan imam lebih keliru. Jika imam memilih untuk berpindah kepada ayat atau surah lain dalam keadaan yang dibenarkan, makmum kembali mendengar dan mengikuti solat.

Bagi makmum wanita, gunakan batas yang diterangkan oleh Mufti Wilayah: dalam jemaah sesama wanita atau bersama mahram, bacaan boleh dibetulkan; dalam jemaah bersama lelaki bukan mahram, teguran melalui tepukan adalah panduan yang dinyatakan.

Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Hukum Isteri Membetulkan Bacaan Suami dalam Solat.

Tindakan berubah mengikut kesilapan imam

Teguran bukan bermaksud makmum bebas bergerak mengikut kiraan sendiri. Tunggu tindak balas imam dan nilai keadaan berdasarkan perkara yang benar-benar diketahui. Jadual ini merumuskan beberapa situasi biasa berdasarkan penjelasan Mufti Wilayah dan Mufti Selangor.

Rujukan: Jabatan Mufti Negeri Selangor — Imam Menambah Rakaat dan Tindakan Makmum; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Imam Solat Zohor Tiga Rakaat.

Jika imam tidak membetulkan kesilapan yang pasti

Dalam contoh imam bangun untuk rakaat kelima sedangkan makmum yakin solat sudah cukup empat rakaat, Mufti Selangor menjelaskan bahawa makmum tidak boleh mengikut rakaat tambahan itu. Makmum menegur dengan “Subhanallah”. Jika imam meneruskan, makmum boleh kekal duduk, menyelesaikan tasyahhud akhir dan menunggu untuk salam bersama imam, atau berniat mufaraqah lalu memberi salam selepas menyelesaikan tasyahhud.

Keadaan imam meninggalkan rukun memerlukan tindakan berbeza. Dalam contoh imam duduk tasyahhud akhir pada rakaat ketiga solat Zohor, Mufti Wilayah menerangkan bahawa makmum perlu berdiri untuk rakaat keempat dan menegur imam. Jika imam tidak bangun, makmum berniat mufaraqah dan menyempurnakan solat sendirian.

Dua contoh ini tidak wajar dijadikan rumus untuk setiap kesilapan. Jika keadaan sebenar berbeza atau makmum tidak pasti bilangan rakaat, ikut prosedur imam dan rujuk pihak berautoriti selepas solat dengan menceritakan urutan yang tepat.

Rujukan: Jabatan Mufti Negeri Selangor — Imam Menambah Rakaat dan Tindakan Makmum; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Imam Solat Zohor Tiga Rakaat.

Elakkan teguran yang lebih mengelirukan daripada kesilapan asal

Sebelum menegur, pastikan anda tahu rakaat, rukun atau ayat yang sedang dilakukan. Jika hanya seorang makmum tersilap kira sedangkan seluruh saf lain mengikuti imam, teguran berulang boleh mengganggu tumpuan jemaah. Bertindak atas pengetahuan yang jelas, bukan rasa pelik semata-mata.

Selepas satu teguran didengar, beri imam masa untuk berfikir. Jangan bertukar kepada ayat perbualan seperti menerangkan nombor rakaat dengan panjang. Jika imam membuat keputusan untuk meneruskan, makmum menjaga solat sendiri mengikut hukum keadaan tersebut.

Petugas surau boleh menerangkan prosedur ringkas kepada bilal dan makmum saf hadapan. Persediaan ini membantu apabila berlaku kesilapan, terutama dalam jemaah besar yang mungkin tidak melihat pergerakan imam dengan jelas.

Rujukan: Jabatan Mufti Negeri Selangor — Imam Menambah Rakaat dan Tindakan Makmum; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Hukum Isteri Membetulkan Bacaan Suami dalam Solat.

Selepas solat, semak kejadian tanpa memalukan imam

Jika masih ragu tentang kesahan solat, catat perkara penting: jenis solat, rakaat ketika kesilapan berlaku, apa yang imam lakukan, bagaimana makmum menegur dan sama ada imam membetulkannya. Butiran ini lebih berguna kepada imam masjid atau pejabat mufti berbanding pertanyaan umum “solat tadi sah atau tidak”.

Bincang secara tertutup dan tenang jika kesilapan perlu diperjelas. Imam juga manusia dan boleh terlupa. Matlamat teguran ialah menjaga tertib solat serta membantu jemaah, bukan mencari kesalahan atau membuka perdebatan di hadapan orang ramai.

Untuk makmum, tiga langkah mudah ialah kenal pasti kesilapan, beri teguran yang disyariatkan dan ikut tindakan yang sesuai selepas respons imam. Jangan menambah gerakan, percakapan atau keputusan sendiri melebihi apa yang diperlukan.

Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Hukum Isteri Membetulkan Bacaan Suami dalam Solat; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Imam Solat Zohor Tiga Rakaat.