Tersalah Arah Kiblat Selepas Solat: Apa Perlu Dibuat?
Panduan menilai sama ada solat perlu diulang selepas arah kiblat didapati salah, termasuk beza kesilapan pasti, ijtihad baharu dan pandangan negeri.
Jika anda sedar arah kiblat salah ketika masih bersolat, berpaling segera ke arah yang betul dan teruskan solat. Jika kesilapan hanya diketahui selepas salam, jangan terus memutuskan sendiri berdasarkan satu bacaan telefon: hukum mengulang solat bergantung pada sama ada kesilapan itu benar-benar pasti, sejauh mana anda telah berusaha menentukan kiblat dan panduan pihak berautoriti di negeri anda.
Rujukan rasmi Malaysia mempunyai perincian yang berbeza. Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan kesilapan ketara yang diketahui selepas salam perlu diulangi, sedangkan selisih beberapa darjah tidak. Mufti Wilayah pula menghuraikan keadaan yang wajib qada apabila kesilapan dibuktikan dengan ilmu yang meyakinkan, tetapi tidak apabila hanya satu ijtihad diganti ijtihad lain. Fatwa Perlis menyatakan solat tidak wajib diulang jika seseorang telah bersolat ke arah yang dipercayainya. Oleh itu, kenal pasti keadaan sebenar dan ikut panduan negeri, bukan petikan umum tanpa konteks.
Catat empat perkara sebelum memutuskan untuk mengulang solat
Pertama, bagaimana arah asal ditentukan? Bezakan antara mengikuti penanda yang pernah disahkan, bertanya orang yang dipercayai, menggunakan kompas dengan betul, dan sekadar meletakkan sejadah tanpa sebarang usaha. Mufti Wilayah membezakan orang yang telah berijtihad atau mengikuti ijtihad orang lain daripada orang yang langsung tidak mencari arah.
Kedua, bagaimana kesilapan ditemui? Bacaan aplikasi yang berubah apabila telefon digerakkan belum sama dengan pengukuran ahli falak. Ketiga, adakah arah baharu hanya sangkaan yang lebih kuat atau bukti yang benar-benar meyakinkan? Keempat, adakah selisihnya kecil atau ketara menurut penilaian pihak berautoriti—bukan anggaran mata sendiri.
Simpan masa solat, lokasi, arah yang digunakan dan sumber semakan. Maklumat ini membolehkan pejabat mufti atau Unit Falak menjawab kes tertentu tanpa anda meneka hukum daripada keadaan orang lain.
Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-227: Solat Qadha yang Tersalah Kiblat; Jabatan Mufti Negeri Selangor — Soal Jawab Arah Kiblat dalam Solat Fardu.
Jika sedar ketika solat, beralih arah dan teruskan
Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerangkan bahawa pandangan paling sahih dalam mazhab Syafie ialah beralih kepada arah hasil ijtihad baharu dan meneruskan solat, bukan memulakannya semula. Jabatan Mufti Negeri Selangor turut memberikan tindakan yang sama apabila orang yang bersolat diberitahu arah yang betul.
Berpaling apabila maklumat itu datang daripada petunjuk yang pasti atau orang dipercayai yang mengetahui arah sebenar. Jika orang di luar hanya mempunyai satu lagi bacaan anggaran, Mufti Wilayah mengingatkan bahawa satu ijtihad tidak membatalkan ijtihad yang lain. Elakkan menarik atau memusingkan orang yang sedang solat hanya kerana telefon anda menunjukkan arah berbeza.
Bagi jemaah, maklumkan dengan cara paling ringkas dan tidak mengganggu. Jika teguran lisan tidak difahami dan arah yang betul benar-benar pasti, rujukan Mufti Wilayah membenarkan bantuan secara berhati-hati supaya orang itu menghadap arah yang betul tanpa gerakan yang berlebihan.
Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-382: Tersalah Kiblat Ketika Solat; Jabatan Mufti Negeri Selangor — Soal Jawab Arah Kiblat dalam Solat Fardu.
Selepas salam, bezakan bukti pasti daripada bacaan baharu
Jika ahli falak atau orang yang mempunyai pengetahuan pasti mengesahkan arah asal salah, kesnya tidak sama dengan membuka aplikasi kedua lalu mendapat bacaan lain. Dalam huraian Mufti Wilayah, pendapat kuat mazhab Syafie mewajibkan qada apabila seseorang yakin ijtihad terdahulu salah berdasarkan ilmu yang meyakinkan.
Jika perubahan itu hanya hasil ijtihad kedua—contohnya dua kompas memberi arah berlainan dan belum diketahui yang mana tepat—solat pertama tidak terus terbatal. Arah yang lebih kuat digunakan untuk solat seterusnya, sementara percanggahan itu disemak dengan kaedah atau pihak yang lebih berautoriti.
Mufti Selangor pula membezakan selisih ketara daripada selisih beberapa darjah: jawapan tahun 2026 menyatakan kesilapan ketara yang diketahui selepas salam perlu diulangi, manakala kesilapan sedikit masih sah. Jangan tentukan sendiri sama ada perbezaan itu ‘ketara’ dengan melihat garisan sejadah sahaja.
Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-227: Solat Qadha yang Tersalah Kiblat; Jabatan Mufti Negeri Selangor — Soal Jawab Arah Kiblat dalam Solat Fardu.
Mengapa jawapannya boleh berbeza antara rujukan rasmi?
Perbezaan ini bukan alasan untuk memilih jawapan yang paling mudah tanpa melihat konteks. Rujukan Mufti Wilayah menyebut dua pandangan dalam mazhab Syafie: pandangan kuat menghendaki qada apabila kesilapan menjadi pasti, manakala pandangan kedua tidak menghendakinya. Huraian itu juga memberi kelonggaran apabila jumlah solat yang terlibat terlalu banyak hingga membawa kesukaran.
Fatwa Perlis tahun 2018 mengambil pendirian bahawa orang yang telah bersolat ke arah yang dipercayainya tidak wajib mengulang solat apabila kemudian mendapati arah itu salah. Selangor pula mempunyai jawapan khusus tahun 2026 yang membezakan kesilapan ketara dan sedikit. Perbezaan keputusan negeri serta keadaan soalan menjadikan jawapan lokasi anda penting.
Gunakan jadual ini untuk memahami soalan yang perlu dikemukakan, bukan untuk mengeluarkan keputusan hukum sendiri.
| Rujukan | Keadaan utama | Panduan yang dinyatakan |
|---|---|---|
| Mufti Wilayah | Kesilapan disahkan secara meyakinkan | Pendapat kuat: ulang atau qada; ijtihad baharu semata-mata tidak membatalkan solat terdahulu |
| Mufti Selangor | Tahu selepas salam | Ulang jika selisih ketara; tidak perlu jika hanya beberapa darjah |
| Fatwa Perlis | Sudah berusaha dan percaya arah itu kiblat | Tidak wajib mengulang selepas arah didapati salah |
Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-227: Solat Qadha yang Tersalah Kiblat; Jabatan Mufti Negeri Selangor — Soal Jawab Arah Kiblat dalam Solat Fardu; Jabatan Mufti Negeri Perlis — Fatwa Berkaitan Arah Kiblat.
Jika kesilapan melibatkan banyak solat terdahulu
Jangan cuba mengira semua solat sebelum arah sebenar disahkan. Mula-mula dapatkan rekod pengesahan ruang tersebut dan tarikh penandanya berubah. Bagi pejabat, rumah sewa atau surau, tanya pengurusan sama ada garisan lama pernah disemak oleh Unit Falak.
Mufti Wilayah menyarankan qada bagi satu atau dua waktu yang tersilap tetapi berpendapat kesilapan yang terlalu lama hingga bertahun boleh dimaafkan dan tidak perlu qada. Huraian lain pada portal sama menyatakan pandangan kedua yang tidak mewajibkan qada sesuai apabila jumlahnya terlalu banyak hingga mendatangkan kesukaran.
Oleh sebab bilangan, tahap kepastian dan keputusan negeri mempengaruhi jawapan, kemukakan kronologi kepada pejabat mufti negeri. Jangan menetapkan jumlah qada berdasarkan kiraan rawak atau menyuruh seluruh jemaah mengulang sebelum pihak pengurusan mendapat nasihat rasmi.
Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-227: Solat Qadha yang Tersalah Kiblat; Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Isu Kesalahan Penentuan Qiblat dalam Solat.
Sahkan arah untuk solat seterusnya tanpa mengubah ruang awam sendiri
Di rumah, semak azimut lokasi dan ambil beberapa bacaan jauh daripada besi, magnet serta peralatan elektrik. Gunakan tanda sementara sehingga bacaan stabil. Panduan menentukan arah kiblat di rumah menerangkan langkah kompas dan bila pengesahan rasmi diperlukan.
Di masjid, surau, pejabat atau musolla, jangan mengalihkan garisan saf berdasarkan satu telefon. Cari sijil atau rekod penandaan, kemudian hubungi Unit Falak atau jabatan mufti negeri jika percanggahan masih ada. Mufti Wilayah turut memetik nasihat agar penentuan tepat bagi ruang awam dirujuk kepada pihak berautoriti negeri.
Untuk pertanyaan hukum, beritahu negeri, jenis ruang, cara arah asal ditentukan, cara kesilapan ditemui, anggaran tempoh dan sama ada sudah ada pengesahan falak. Soalan yang lengkap biasanya lebih berguna daripada hanya bertanya, ‘Solat saya sah atau tidak?’
Rujukan: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Isu Kesalahan Penentuan Qiblat dalam Solat.
Sumber dan rujukan
- Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-382: Tersalah Kiblat Ketika SolatDisemak pada 1 November 2026.
- Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Irsyad Hukum Siri Ke-227: Solat Qadha yang Tersalah KiblatDisemak pada 1 November 2026.
- Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Isu Kesalahan Penentuan Qiblat dalam SolatDisemak pada 1 November 2026.
- Jabatan Mufti Negeri Selangor — Soal Jawab Arah Kiblat dalam Solat FarduDisemak pada 1 November 2026.
- Jabatan Mufti Negeri Perlis — Fatwa Berkaitan Arah KiblatDisemak pada 1 November 2026.
Solat Malaysia ialah laman bebas dan bukan portal rasmi JAKIM. Tentang penerbit.